เลิกจ้าง ไม่ผ่านทดลองงาน ต้องจ่ายค่าชดเชยไหม?

“ไม่ผ่านทดลองงาน เลิกจ้างได้เลยไหม แล้วต้องจ่ายเงินหรือเปล่า” เป็นคำถามที่ HR และเจ้าของธุรกิจถามกันบ่อยที่สุด และเป็นจุดที่พลาดกันมากที่สุดด้วย เพราะหลายองค์กรเข้าใจว่า “ยังทดลองงานอยู่ = เลิกได้ฟรี” ซึ่งไม่ถูกต้องตามกฎหมาย บทความนี้สรุปกฎช่วงทดลองงานปี 2026 ให้ชัดในหน้าเดียว พร้อมตารางสรุปตามสถานการณ์จริง

1. ทดลองงานยังไม่ผ่าน นายจ้างเลิกจ้างได้ทันทีไหม?

ตอบสั้น ๆ ว่า ได้ หากผลการทำงานไม่เป็นที่น่าพอใจ เพราะตามกฎหมายไทย สัญญาจ้างทดลองงานถือเป็น “สัญญาจ้างที่ไม่มีกำหนดระยะเวลา” ไม่ใช่สัญญาพิเศษที่เลิกได้โดยไม่มีเงื่อนไข การเลิกจ้างจึงต้องทำให้ถูกขั้นตอนเหมือนพนักงานทั่วไป — ประเด็นไม่ได้อยู่ที่ว่า “เลิกได้ไหม” แต่อยู่ที่ว่า “ต้องจ่ายอะไรบ้าง”

2. หัวใจสำคัญ: แยก “เงิน 2 ก้อน” ให้ชัด

ความสับสนเกือบทั้งหมดเกิดจากการเอาเงินสองก้อนนี้มาปนกัน ทั้งที่เป็นคนละเรื่องและอาจต้องจ่ายทั้งคู่:

• ก้อนที่ 1 — ค่าบอกกล่าวล่วงหน้า (ค่าตกใจ · มาตรา 17): ถ้านายจ้างให้ออกทันทีโดยไม่บอกล่วงหน้าเป็นหนังสือ ต้องจ่ายค่าจ้างแทนการบอกกล่าว ประมาณ 1 งวดการจ่ายเงินเดือน (≈ 30 วัน) — ก้อนนี้ต้องจ่ายเสมอ ไม่ว่าลูกจ้างจะทำงานกี่วันก็ตาม ถ้าไม่ได้บอกล่วงหน้า
• ก้อนที่ 2 — ค่าชดเชยตามอายุงาน (มาตรา 118): ผูกกับ “กฎ 120 วัน” — ถ้าลูกจ้างทำงานติดต่อกันครบ 120 วันขึ้นไป และถูกเลิกจ้างโดยไม่ใช่ความผิดของตน มีสิทธิได้ค่าชดเชยขั้นต่ำ 30 วัน ส่วนคนที่ทำงานไม่ถึง 120 วัน ไม่มีสิทธิได้ค่าชดเชยก้อนนี้

3. ตารางสรุปตามสถานการณ์

หมายเหตุ: ค่าชดเชย “30 วัน” เป็นอัตราขั้นต่ำสำหรับอายุงาน 120 วัน–ไม่ถึง 1 ปี หากอายุงานมากกว่านั้น อัตราจะเพิ่มเป็นขั้นบันได (ดูรายละเอียดเต็มในบทความ การเลิกจ้างตามกฎหมายแรงงานไทย)

4. กรณีเลิกจ้างได้โดยไม่ต้องจ่ายเลย (มาตรา 119)

นายจ้างเลิกจ้างได้โดยไม่ต้องจ่ายทั้งค่าตกใจและค่าชดเชย เฉพาะเมื่อลูกจ้างกระทำผิดร้ายแรงตามที่กฎหมายกำหนด และควรมีหลักฐานชัดเจน เช่น ทุจริตต่อหน้าที่หรือทำผิดอาญาโดยเจตนาต่อนายจ้าง, จงใจทำให้นายจ้างเสียหาย, ประมาทเลินเล่อจนเสียหายร้ายแรง, ฝ่าฝืนข้อบังคับที่นายจ้างได้ตักเตือนเป็นหนังสือแล้ว, ละทิ้งหน้าที่ 3 วันทำงานติดต่อกันโดยไม่มีเหตุอันสมควร

5. ข้อผิดพลาดที่ HR เจอบ่อยในปี 2026

• เข้าใจว่า “ทดลองงาน = เลิกฟรี” — ผิด เพราะพอเกิน 120 วันก็มีสิทธิได้ค่าชดเชยทันที
• นับ 120 วันพลาด — นับ “วันทำงานติดต่อกัน” รวมวันหยุด ไม่ใช่นับเฉพาะวันเข้างาน หลายเคสพนักงานครบ 120 วันโดยที่ HR ไม่ทันสังเกต
• บอกวันสุดท้ายว่า “พรุ่งนี้ไม่ต้องมา” — กลายเป็นเลิกจ้างโดยไม่บอกล่วงหน้า ต้องจ่ายค่าตกใจเพิ่ม
• ไม่มีเอกสารประเมินผล — ถ้าลูกจ้างฟ้อง “เลิกจ้างไม่เป็นธรรม” นายจ้างที่ไม่มีบันทึกผลงานจะเสียเปรียบในชั้นศาลแรงงาน
• ลืมสิทธิค้างจ่าย — เช่น ค่าจ้างวันที่ทำไปแล้ว และวันลาพักร้อนตามสัดส่วน ต้องจ่ายคืนด้วย

ขั้นตอนที่แนะนำสำหรับนายจ้าง

• กำหนดเกณฑ์ประเมินทดลองงานให้ชัดตั้งแต่วันแรก และประเมินเป็นระยะ (เช่น 30/60/90 วัน)
• ถ้าจะไม่ผ่าน ให้แจ้งและออกหนังสือบอกกล่าวล่วงหน้าอย่างน้อย 1 งวดเงินเดือน
• คำนวณให้ครบ: ค่าตกใจ (ถ้ามี) + ค่าชดเชย (ถ้าเกิน 120 วัน) + สิทธิค้างจ่าย
• ออกหนังสือเลิกจ้างที่ระบุเหตุผลชัดเจน และเก็บสำเนาไว้
• สื่อสารกับพนักงานอย่างให้เกียรติ เพื่อรักษาชื่อเสียงองค์กรและลดความขัดแย้ง

สำหรับพนักงาน: ถ้าคิดว่าไม่ได้รับความเป็นธรรม

หากไม่ผ่านทดลองงานและไม่ได้รับเงินที่ควรได้ สามารถยื่นคำร้องต่อพนักงานตรวจแรงงาน หรือฟ้องศาลแรงงาน (ไม่มีค่าธรรมเนียมศาล) หรือโทรปรึกษาสายด่วน 1546 กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงานก่อนได้

บทความนี้จัดทำเพื่อให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำทางกฎหมายสำหรับกรณีเฉพาะ กรุณาตรวจสอบข้อมูลล่าสุดกับกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน หรือปรึกษาทนายความก่อนดำเนินการ